Periyodik Tablodaki  Elementler

Ir - İridyum (Iridium)

 

 Diğer dillerdeki ismi
Atomik Yapı
Kimyasal Özellikler
Fiziksel özellikler

Kullanım Şartları
Kim / Ne zaman / Nerede / Nasıl

 

 

Atom Numarası:77

Grup:  9

Periyot: 6

Seri: Geçiş Metalleri

Diğer dillerdeki ismi

• Latince: Iridium
• Fransızca: Iridium
• Almanca: Iridium - s

Atomik Yapı                                |Sayfa Başı|

• Atomik yarıçap:  1.87Å
• Atomik Hacim: 8.54cm³/mol
• Kovalent Yarıçap:  1.27Å
• Kesit Alanı:  425barns ±15
• Kristal yapısı:  Kübik Merkezli Yüzey

  

• Elektron konfigürasyonu:

  1s² 2s²p⁶ 3s²p⁶d¹⁰ 4s²p⁶d¹⁰f¹⁴ 5s²p⁶d⁷ 6s²

• Her Enerji Seviyesindeki Elektronlar:  2,8,18,32,15,2

  Kabuk Modeli
  

• İyonik Yarıçap:  0.625Å
• Doldurulan Orbital: 5d⁷
• Elektron Sayıları :  77
• Nötron Sayıları : 115
• Proton Sayıları: 77
• Valans Elektronları: 5d⁷ 6s²

Kimyasal Özellikler                          |Sayfa Başı|

• Elektron Negatiflik (Pauling):2.2
• İyonizasyon Potansiyeli

  Birinci:  9.1

• Valans Elektron Potansiyeli (-eV):  92.2

Platin alaşımlarında kullanılan,yoğunluğu çok yüksek ve ender rastlanan bir platin metalidir.Gümüş beyazlığında değerli bir metal olan iridyum sert ve gevrektir.1,200° C arasındaki ak sıcaklık aralığında süneklik özelliği kazanır ve işlenebilir.Yerden , elde edilenler arasında, yoğunluğu en yüksek maddelerden biridir.Kütlesel haldeki metal asitte hemen hemen hiç çözünmez, hatta kral suyundan bile etkilenmez. Ancak 125° C - 150° C arasında sodyum perklorat eşlinde derişik hidroklorik asitte çözünebilir.

Fiziksel Özellikler                             |Sayfa Başı|

• Ortalama atomik Kütle: 192.22
• Kaynama Noktası:  4701K 4428°C 8002°F
• Boyca Genleşme Katsayısı:

  0.0000066cm/cm/°C (0°C)

• İletkenlik

  Elektrik:  0.197 10⁶/cm
  Isı:1.47 W/cmK

• Yoğunluk: 22.4g/cc @ 300K
• Niteliği:

  Ağır kırılgan beyaz renk geçiş metal

• Elastik katsayı:

  Bulk: 320/GPa
  Rigidity: 210/GPa
  Youngs: 528/GPa
  

• Yanabilirlik Sınıfı:
• Donma Noktası: Bkz. Ergime noktası
  
• Sertlik

  Brinell: 1670 MN m^-2
  Mohs: 6.5
  Vickers: 1760 MN m^-2
  

• Ergime noktası: 2716K 2443°C 4429°F
  
• Molar Hacmi:   8.49 cm³/mole
• Optical Reflectivity: 78%
• Fiziki Hali  (at 20°C & 1atm): Katı
• Isınma Isısı: 0.13J/gK

Kullanım Şartları                                   |Sayfa Başı|

• CAS Numarası

  7439-88-5

• NFPA 704

  Sağlık:
  Yangın:
  Reaksiyon: 
  Özel TEhlike:

Kim / Ne zaman / Nerede / Nasıl             |Sayfa Başı|

• Keşfeden:  S.Tenant, A.F.Fourcory, L.N.Vauquelin, H.V.Collet-Descoltils
• Yeri: İngiltere/Fransa
• Yılı: 1804

Hazırlanması ve işlenmesi zor olduğundan, katışıksız haldeki metalin hava ortamında çok yüksek sıcaklıklarda kullanılan krozelerin dışında yalnızca birkaç uygulama alanı vardır.Daha çok yüksek alaşım biçiminde kullanılır.Yüzde 5-10 arası iridyum içeren platin iridyum alaşımları kolayca işlenebilen katışıksız yumuşak platine göre daha sert, daha katı ve kimyasal etkilere karşı daha dayanıklı malzemelerdir. Bu tür aşımlar mücevherlerde, kalem uçlarında ameliyat iğnelerinde ve millerde, elektrik, kontaklarında ve ateşleme malzemelerinde kullanılır.Standart kütle kilogramı, yüzde 90 platin ve yüzde 10 iridyum içeren bir alaşımdan yapılmıştır.

   Katışıksız iridyum doğada serbest halde bulunmaz.İridyum oranı en çok yüzde 77 olan iridosmin, yüzde 77olan platinli iridyum, yüzde 52 olan altınlı iridyum yüzde 7,5 olan doğal platin gibi öbür soy metallerle yaptığı doğal alaşımlara da ender olarak rastlanır. Sanayide çoğunlukla nikel ya da bakır üretiminin bir yan ürünü olarak öbür platin grubu metaller ile birlikte elde edilir.

İridyumu ilk olarak 1804’te İngiliz kimyacı Smithson Tennant, platin cevherlerinin asitte çözünmeyen artıklarında buldu ve bileşiklerinin çok çeşitli renklerde olması nedeniyle İngilizce iridescent (yanardöner) sözcüğüne benzer biçimde adlandırıldı. Doğal iridyum iki kararlı izotopu olan iridyum – 193 ve iridyum – 191’in karışımı halinde bulunur. İridyumun 0’dan + 6’ya kadar değerlikli olduğu bileşikleri vardır; ama kimya sanayisi açısından daha çok +1, +3 ve +4 değerlikli önem taşır.

 |Sayfa Başı|

Elementin resmi